Duchowość biblijna

Prawidłowe zrozumienie tekstu biblijnego jest konieczne do medytacji nad Słowem Bożym. W tym celu nieodzowne jest zdobycie podstawowej wiedzy o pojmowaniu człowieka przez autorów biblijnych, czyli tzw. antropoligii bilblijnej. Św. Augustyn mówił: Pragnę poznać Boga i duszę. Idąc za jego intuicją warto pogłębiać swoją wiedzę także o tym, jak sam Bóg pojmowany był na przestrzeni wieków przez autorów biblijnych, o ich wyobrażeniach na temat Mesjasza i Zbawcy, o tym, jak rozwijała się ich tęsknota za życiem nieśmiertelnym i za zmartwychwstaniem oraz o niezwykłej roli Ducha Świętego i Najświętszej Maryi Panny w dziejach zbawienia człowieka.
Wszystkie powyższe tematy zostaną syntetycznie zaprezentowane w wykładzie Duchowość biblijna, na który serdecznie zapraszam
o. Piotr Nyk OCD

Fragment wykładu

Duchowość biblijna duchowością komunii
Duchowość biblijna jest ściśle związana z działem teologii nazywanym „teologią duchowości” lub „teologią życia duchowego”, gdyż Słowo Boże, zawarte w Biblii należy do podstawowych teologicznych źródeł „teologii duchowości”[1]. Duchowość chrześcijańska opiera się na fundamencie Pisma Świętego, jako Słowa Bożego, przez które Bóg objawił człowiekowi swoją własną tajemnicę komunii trzech osób boskich: Ojca, Syna i Ducha św. oraz tajemnicę swojej komunii z człowiekiem. J.W. Gogola tak pisze o roli Słowa Bożego w chrześcijańskim życiu duchowym: „Chrześcijańskie życie duchowe opiera się na fundamencie Słowa Bożego, przez które Bóg wzywa człowieka do wspólnoty miłości i przyjaźni”[2].
Korzystając z innej, trafnej propozycji J.W. Gogoli[3], aby teologię życia duchowego nazywać także teologią komunii z Bogiem, można powiedzieć, że duchowość biblijna to duchowość komunii. Będziemy mieli okazję przekonać się o tym w niniejszym wykładzie, który poświęcony będzie najważniejszym ideom teologicznym, zawartym w Słowie Bożym, podstawowym i pierwszym źródle każdej teologii i każdej duchowości chrześcijańskiej.
Do podstawowych tematów teologicznych, które w chrześcijańskiej duchowości zajmują ważne miejsce należą: biblijna koncepcja człowieka, idea Boga Trójjedynego: Ojca, Syna i Ducha Świętego, zbawienie człowieka, zmartwychwstanie, rola Kościoła i Maryi.
1.     Obraz człowieka w Biblii
Myślą biblijną i teologiczną, która posiada największe znaczenie dla duchowości jest oczywiście idea Boga. Niniejszy wykład mógłby się zatem rozpocząć od obrazu Boga w Biblii. Rozpoczniemy jednak od człowieka, gdyż to właśnie człowiekowi Bóg objawił samego siebie.
Za argument dla takiego rozpoczęcia wykładu z duchowości biblijnej może służyć zdanie teologów, którzy uważali, że obraz człowieka w Biblii odsłania ideę Boga. Jest tak dlatego, ponieważ wyobrażenia Izraela o człowieku mogą być zrozumiałe tylko wtedy, gdy uwzględni się wyjątkowość jego wiary w Boga[4]. Innymi słowy nie można mówić o człowieku w Biblii bez uwzględnienia jego relacji do Boga[5]. Rozważania o człowieku Biblii są zatem z konieczności rozważaniami o Bogu[6].
Rozpoczęcie wykładu od rozważań o człowieku będzie ponadto bliższe naszemu ludzkiemu doświadczeniu. Poznając siebie w najgłębszej prawdzie o sobie, poznajemy bowiem samego Boga. To doświadczenie bardzo bliskie było zwłaszcza św. Augustynowi, który odnalazł Boga w swojej własnej duszy (por. Wyznania, VII, 1,2; Solilokwia II-7) oraz św. Teresie z Avila, dla której wnętrze własnej duszy, ukazanej za pomocą wielu komnat, stało się locus teologicus – „teologicznym miejscem” spotkania z miłującym Bogiem, mieszkającym w człowieku (por. Twierdza wewnętrzna I,1,1n). Poznanie Boga lub inaczej doświadczenie Boga we własnym wnętrzu nie obce jest także samej Biblii. J. Guillet, autor hasła „Bóg” w Słowniku Teologii Biblijnej, powołując się na proroka Amosa (3,2), uzasadnia, że poznanie Boga jest w Biblii tym samym, co bycie poznanym przez Niego, a to z kolei oznacza, że człowiek biblijny odkrywa Boga u „źródeł własnej egzystencji”[7].
Współczesny Amosowi Ozeasz (VIII wiek przed Chr.) był prorokiem, któremu w wyjątkowy sposób dane było na przykładzie własnego prywatnego życia doświadczyć, jak kształtuje się relacja Boga do swojego ludu Izraela i jaka jest ludzka kondycja tej relacji. Niewierność żony proroka miała stać się – według zrządzeń Bożych – obrazem trwałej niewierności Izraela względem Boga, powtórne zaś z nią małżeństwo obrazem niewyczerpanej i wiernej miłości Boga (por. Oz 1,2; 3,1). Życie proroka Ozeasza w konkrecie jego egzystencji opromienione światłem i natchnieniem Bożym stało się środkiem poznania wzajemnych relacji Boga i człowieka. Aby jednak zrozumieć człowieka tak, jak go prezentuje Biblia, czyli w jego nieodłącznej relacji do Boga, wypada odpowiedzieć najpierw na pytanie, jak pojmowany jest człowiek przez autorów biblijnych. Zagadnienie to w języku fachowym nazywa się antropologią biblijną.
1. 1     Antropologia biblijna
Zasadniczo Biblia posiada jednolity obraz człowieka, który zakorzeniony jest w starożytnych wyobrażeniach Hebrajczyków, opromienionych światłem Bożego objawienia. Jednakże w obrazie tym, kształtującym się podobnie jak sama Biblia na przestrzeni wielu tysiącleci, zauważyć możemy pewien rozwój lub inaczej mówiąc adaptację nowych poglądów – zwłaszcza myśli greckiej – na temat człowieka. Z tego względu mówiąc o obrazie człowieka w Biblii, można uwzględnić dwa etapy jego rozwoju. Pierwszy etap rozciąga się od najstarszych tradycji Pięcioksięgu, spisanych w X wieku przed Chr. aż do początków epoki hellenistycznej, czyli do końca IV wieku przed Chr. Drugi etap natomiast pokrywa się z czasem trwania epoki hellenistycznej, zakończony redakcją ostatnich ksiąg Nowego Testamentu.
Pierwszy etap rozwoju antropologii biblijnej
Obraz człowieka, należący do pierwszego etapu rozwoju antropologii biblijnej możemy określić jako typowo hebrajski. Spotykamy go w niemal wszystkich księgach Starego Testamentu za wyjątkiem niektórych ksiąg mądrościowych (zwłaszcza Księgi Mądrości), w których ulega on wzbogaceniu o nowe spojrzenie. Charakterystyczne dla tej pierwotnej, typowo hebrajskiej wizji człowieka jest to, że człowiek widziany jest w niej, jako jedność psychiczno-duchowa, która jednakże nazywana jest wieloma terminami, takimi jak: ciało (basar), dusza (nefesz), duch (ruach). Ponadto w antropologii biblijnej należy uwzględnić także funkcje życiowe i zdolności umysłowe, które określane są za pomocą takich terminów jak: serce (leb/lebab), wnętrzności, krew (dam) i oddech życia (neszamah/niszmat-hajjim).
[1] Por. J. W. Gogola, Teologia Komunii z Bogiem, Kraków 2001, s. 31.[2] Tamże, s. 23.[3] Por. Tamże, s. 9.[4] G. von Rad, Teologia Starego Testamentu, Warszawa 1986, s. 637.[5] H. W. Wolff w swoim standartowym dziele, poświęconym obrazowi człowieka w Starym Testamencie i zatytułowanym „Anthropologie des Alten Testaments”, Gütersloh 20027, s. 17, postulował konieczność teologicznego ujmowania także ludzkich fenomenów, jako warunku solidnej antropologii biblijnej.[6] Por. G. Ravasi, Człowiek Biblii. Cykl konferencji wygłoszonych w Centrum Kultury S. Fedele w Mediolanie, Kraków 2009, s.12n.[7]Por.  J. Guillet, „Bóg”, w: Słownik Teologii Biblijnej (red. X. Leon-Dufour), Poznań 1990, s. 93.